प्राथमिक स्तरावरील मुलांच्या सर्वांगीण व्यक्तिमत्त्व विकासावर परिणाम करणारे घटक: एक आधुनिक दृष्टीकोन

Abstract

प्राथमिक स्तर हा मुलांच्या जीवनातील अत्यंत महत्त्वाचा विकासात्मक टप्पा मानला जातो. या टप्प्यावर मुलांचे शारीरिक, मानसिक, बौद्धिक, सामाजिक, भावनिक आणि नैतिक विकास घडून येतो. व्यक्तिमत्त्व विकास ही एक सतत चालणारी प्रक्रिया असून त्यावर अनेक अंतर्गत व बाह्य घटकांचा प्रभाव पडतो. आधुनिक काळात शिक्षण व्यवस्था, कुटुंब रचना, सामाजिक वातावरण, तंत्रज्ञान, माध्यमे आणि जीवनशैली यामध्ये मोठे बदल झाले आहेत. या बदलांचा प्राथमिक स्तरावरील मुलांच्या सर्वांगीण व्यक्तिमत्त्व विकासावर खोल परिणाम होत आहे. या शोध निबंधात प्राथमिक स्तरावरील मुलांच्या व्यक्तिमत्त्व विकासावर परिणाम करणाऱ्या विविध घटकांचा आधुनिक दृष्टीकोनातून अभ्यास करण्यात आला आहे. कुटुंब, शाळा, शिक्षक, सहाध्यायी, अभ्यासक्रम, खेळ, माध्यमांचा प्रभाव, डिजिटल तंत्रज्ञान, सामाजिक व सांस्कृतिक वातावरण तसेच मानसिक आरोग्य हे प्रमुख घटक म्हणून विचारात घेतले आहेत. अभ्यासासाठी दुय्यम स्रोतांचा वापर करून वर्णनात्मक व विश्लेषणात्मक पद्धतीचा अवलंब करण्यात आला आहे. निष्कर्षातून असे दिसून येते की, मुलांचा सर्वांगीण व्यक्तिमत्त्व विकास हा एकत्रित प्रयत्नांचा परिणाम असतो. केवळ शैक्षणिक प्रगतीवर भर न देता भावनिक, सामाजिक व नैतिक विकासालाही तितकेच महत्त्व देणे आवश्यक आहे. आधुनिक शिक्षण पद्धतीत बालकेंद्रित दृष्टिकोन स्वीकारून, सकारात्मक वातावरण निर्माण केल्यास प्राथमिक स्तरावरील मुलांचा संतुलित व सशक्त व्यक्तिमत्त्व विकास साधता येऊ शकतो.